W Antalyi trwa szczyt klimatyczny COP31, który potrwa do 20 listopada. Według analizy z Uniwersytetu Południowej Kalifornii, opartej na ponad dziesięciu latach obserwacji rokowań, do osłabienia porozumienia wystarczy kilka wpływowych delegacji. Nie muszą nawet sprzeciwiać się wprost, a mogą dalej uchodzić za zwolenników ochrony klimatu.
„Nie stać nas”, choć pieniądze są
Najczęstszy argument to brak środków. Na COP29 w Baku w 2024 roku państwa bogate powoływały się na napięte budżety, dług po pandemii i inflację. Zaproponowały 300 mld dolarów rocznie do 2035 roku, podczas gdy kraje rozwijające się oczekiwały 1,3 bln dolarów. Szacowane potrzeby tych krajów do 2030 roku to według dokumentu z Baku 5,1–6,8 bln dolarów.
Autor analizy zwraca uwagę na inne pozycje w budżetach. Według Międzynarodowego Instytutu Zrównoważonego Rozwoju (IISD) rządy na świecie wydały w 2024 roku ponad 1,2 bln dolarów publicznego wsparcia dla paliw kopalnych, a na czystą energię około 254 mld. Stany Zjednoczone w latach 2014–2024 wpłaciły do Zielonego Funduszu Klimatycznego 2 mld dolarów, a Kongres zatwierdził w tym czasie co najmniej 79 mld na pomoc w zakupie amerykańskiej broni przez inne kraje. Jak czytamy w analizie, przystępność cenowa to w rzeczywistości kwestia priorytetów.
Technologia „kiedyś” i rozmywane zapisy
Drugi sposób to obietnica, że problem rozwiążą przyszłe technologie, więc ostre cięcia emisji mogą poczekać. Analiza przypomina koncepcję „klinów stabilizacyjnych” z 2004 roku. Dzieliła ona przyszły wzrost emisji na 15 strategii, z których każda miała ograniczać emisje o miliard ton CO₂. Obok energii słonecznej i wiatrowej były tam technologie wychwytu i składowania dwutlenku węgla, które pozwalają dalej spalać paliwa kopalne. Naukowcy, także jeden z pierwotnych autorów, uznali, że koncepcja sprawia wrażenie, jakby trudny problem był prosty. Dziennikarze ProPublica powiązali jej finansowanie z koncernem BP.
Trzeci sposób to zgoda na zapis, który potem się osłabia. Na COP26 w Glasgow wstępne projekty mówiły o „wycofywaniu” paliw kopalnych. Po naciskach Indii, wspieranych m.in. przez Chiny i RPA, w tekście końcowym znalazło się stopniowe ograniczanie „nieskruberowanej” energetyki węglowej. O ropie i gazie nie wspomniano. Na COP30 osiemdziesiąt osiem krajów poparło mapę drogową odejścia od paliw kopalnych, ale decyzja końcowa ją pominęła.
Obietnice bez pokrycia i decyzje bez wszystkich
Czwarty sposób to deklaracje bez wypłat. Obiecane w 2009 roku 100 mld dolarów rocznie dla krajów rozwijających się przez ponad dekadę nie zostało osiągnięte. Gdy ogłaszano sukces, do pomocy klimatycznej wliczano według analizy projekty paliw kopalnych, lotniska, a nawet lodziarnie. Fundusz Strat i Szkód otrzymał mniej więcej połowę z około 822 mln dolarów zadeklarowanych i nie wypłacił jeszcze żadnemu krajowi ani dolara. Test stanowi Nepal, gdzie w sierpniu 2026 roku zawalenie się lodowca wywołało powódź, w której zginęło ponad 1400 osób. Rząd oszacował straty na 2,7 mld dolarów i poprosił o 20 mln. W październiku zarząd funduszu zgodził się „tymczasowo odłożyć” 21,6 mln, ale to dopiero początek formalności.
Piąty sposób dotyczy samej procedury. Decyzje zapadają w drodze konsensusu, czyli uchwala się je, gdy nikt formalnie nie zgłosi sprzeciwu, co kończy uderzenie młotka. Na COP28 w Dubaju prezydent szczytu przeforsował kluczową decyzję, zanim do sali dotarli przedstawiciele Sojuszu Małych Państw Wyspiarskich. Ich negocjator oświadczył później, że wyspiarze zgłosiliby sprzeciw, bo uznali tekst za zbyt słaby, by utrzymać cel 1,5°C. Na COP30 w Belém prezydent szczytu udzielił głosu Kolumbii dopiero po uderzeniu młotka. Kolumbia zarzucała tekstowi brak odniesienia do odejścia od paliw kopalnych. Prezydent przeprosił, ale uznał, że decyzji nie da się otworzyć na nowo.
Co to znaczy dla polskiego czytelnika
Polska negocjuje w ramach Unii Europejskiej, więc o jej stanowisku decydują wspólne ustalenia państw członkowskich. UE należy do krajów, od których oczekuje się wsparcia finansowego dla biedniejszych państw. Spory o to, kto i ile płaci, mogą więc pośrednio wpływać także na unijne budżety i debatę o kosztach transformacji energetycznej. Zapisy dotyczące odejścia od paliw kopalnych mają znaczenie dla państw, które wciąż mocno opierają się na węglu.
Przy śledzeniu doniesień z Antalyi warto zwracać uwagę na trzy rzeczy: czy pojawią się konkretne kwoty pomocy, czy hasła o technologiach nie wypierają rozmowy o ograniczaniu paliw kopalnych i kto naprawdę ma głos. Zespół autora analizy zapowiada, że będzie sprawdzać, które propozycje przetrwają kolejne wersje tekstu, a które po cichu znikną z projektu.
Źródło: The Conversation – „5 ways countries stymie climate negotiations without actually saying ‘no’”
